Znany jest jako człowiek, do którego dzwoni się, żeby załatwić sprawy w Brukseli. Opiera się na szefach partii, żeby wywierać wpływ na Parlament Europejski. Zarządza Komisją Europejską, instytucją zatrudniającą 32 000 pracowników, niczym przedłużeniem swojego mózgu, czuwając nad wszystkim, od wpisów w mediach społecznościowych po nominacje na stanowiska średniego szczebla.
Bjoern Seibert, prawa ręka przewodniczącej Komisji Europejskiej Ursuli von der Leyen, jest niezależną postacią w brukselskich rozgrywkach.
Nigdy o nim nie słyszałeś? Właśnie tak mu się podoba.
Pracując przez około dekadę u boku von der Leyen, ten łagodny 45-latek zyskał reputację niestrudzonego pracownika, bystrego stratega politycznego i bezwzględnie skutecznego operatora, który dotrzymuje obietnic.
Dla czołowych urzędników w Paryżu, Berlinie i Waszyngtonie to spełnienie marzeń. W końcu mają kogoś, kto potrafi odebrać telefon i dotrzymać słowa – ogromny atut w czasach, gdy Europa zmagała się z kryzysami.
„Ma niewiarygodny wpływ” – powiedział Phil Gordon, były doradca ds. bezpieczeństwa narodowego Kamali Harris, gdy była wiceprezydent USA. „Nikt nie był postrzegany jako lepiej rozumiejący UE i to, jak działać”.
Inni zgadzają się, chwaląc Seiberta jako „bardzo inteligentnego” i „myśliciela strategicznego”.
„Jest zdecydowanie najpotężniejszym urzędnikiem w Brukseli” – powiedział Mujtaba Rahman, szef działu europejskiego w think tanku Eurasia Group.
Nadpotężny adiutant
Seibert, który czuje się lepiej za kulisami niż w blasku fleszy, jest niezwykle skryty. Do powszechnie znanych faktów na jego temat należy to, że jest żonaty, ma dwójkę dzieci i pracuje niewiarygodnie długo. To tyle.
Jednak rozpoczynając swoją drugą pięcioletnią kadencję na stanowisku szefa gabinetu von der Leyen, Seibert – czasami nazywany nieoficjalnym „współprzewodniczącym” Komisji – spotyka się z coraz większą krytyką ze strony osób, które uważają, że jego władza stała się zbyt duża.
W wywiadzie dla POLITICO na początku czerwca były negocjator UE ds. Brexitu Michel Barnier ubolewał nad tym, co nazwał „autorytarnym dryfem” w Brukseli pod rządami von der Leyen i jej „potężnego szefa sztabu”. Zgadza się to z tym, co powiedziało POLITICO sześciu obecnych i byłych pracowników Komisji, a mianowicie, że upór Seiberta w podpisywaniu wszystkiego, od punktów wystąpień publicznych jego komisarzy po nazwiska poszczególnych kandydatów do gabinetu, prowadzi do zatorów, opóźnień i demoralizacji.
Kolejnym skutkiem jest strach. Spośród 25 unijnych urzędników, dyplomatów, prawodawców i ekspertów, z którymi rozmawialiśmy na potrzeby tego artykułu, tylko trzech zgodziło się wypowiedzieć oficjalnie, a tylko jeden wyraził jakąkolwiek krytykę. Kilka osób podało strach przed represjami zawodowymi jako powód, dla którego chcą zachować anonimowość.
Inni twierdzą, że jego niemieckie, konserwatywne poglądy są dominujące w mieście, które i tak jest już w przeważającej mierze niemieckie i konserwatywne. Wskazują na sytuację, gdy Seibert upierał się przy poparciu niemieckiego konserwatysty na stanowisku wysokiego przedstawiciela UE ds. biznesu , co doprowadziło do gwałtownej reakcji politycznej.
Jeszcze inni wskazują na jego bliską współpracę z administracją byłego prezydenta USA Joe Bidena, która ich zdaniem stała się obciążeniem po wyborze Donalda Trumpa.
„Dużą część swojej władzy czerpał z bezpośredniego kontaktu z Białym Domem” – powiedział były urzędnik Komisji. „Z Trumpem już tak nie jest. Wszystko trzeba odbudować”.
Urzędnik Komisji sprzeciwił się tej charakterystyce, podkreślając, że utrzymuje regularne i ciągłe kontakty z Białym Domem.
Rzecznik Komisji odmówił komentarza do tego artykułu. Sam Seibert odmówił wywiadu.
Inni urzędnicy Komisji odparli krytykę, twierdząc, że dysponuje on dużą ilością czasu na debaty – wynoszącą setki godzin, według zestawienia udostępnionego POLITICO – i że centralizacja znacznie usprawniła UE. Obrońcy Seiberta argumentują, że wąskie gardła i opóźnienia wynikają częściowo z tego, że pracownicy szukają informacji w dokumentach, w których kierownictwo wyższego szczebla niekoniecznie jest uzasadnione.
Jednak tę wersję podważają inni, którzy twierdzą, że tylko Seibert i von der Leyen mogą ponosić odpowiedzialność za system, który stworzyli. „Ta Komisja jest bardzo hierarchiczna i nic nie może zostać uchwalone przez Bjoerna bez jego zgody” – powiedział Bas Eickhout, współprzewodniczący grupy Zielonych w Parlamencie Europejskim.
Rzeczywiście, Seibert nie jest pierwszym urzędnikiem UE, który wzbudził strach i fascynację w Brukseli. Przed nim był Martin Selmayr, inny Niemiec, który sprawował władzę pod rządami byłego prezydenta Jeana-Claude’a Junckera i był nazywany „Potworem z Berlaymont”.
Jednak większość ludzi zgodziła się, że Seibert jest teraz postacią groźniejszą — bezlitosny Terminator T-1000 z płynnego metalu kontra lakoniczny, bardziej toporny model starszej generacji T-800 grany przez Arnolda Schwarzeneggera.
„Jest dziś o wiele potężniejszy, niż Selmayr kiedykolwiek był” – powiedział były urzędnik francuskiego rządu.
Nic nie pamiętam
Każdy, kto szuka informacji o Seibercie na podstawie jego historii osobistej, będzie rozczarowany: niewiele informacji z jego młodości przedostało się do domeny publicznej, a wpis w Wikipedii zawiera tyle samo wskazówek, co rozbita tabliczka babilońska.
W rzeczywistości Seibert jest dyskretną, choć imponującą fizycznie postacią – wysoki, mówiący perfekcyjnie po angielsku z nutą ironicznego humoru, można go spotkać w pobliżu szefa, w butach sportowych Asics i z plikiem dokumentów w dłoni. Jest cichszy niż Selmayr, ale ma też większy kij: jeden z urzędników Komisji określił go mianem „cichego zabójcy”.
Seibert ukończył studia na kierunku nauk społecznych na Uniwersytecie w Erfurcie, w Turyngii, kraju związkowym Niemiec Wschodnich, w 2005 r., jak podaje uczelnia, po czym odbywał szereg stypendiów naukowych w amerykańskich instytucjach naukowych, w tym w MIT, skupiając się głównie na obronności i bezpieczeństwie.
Po powrocie do Niemiec przeniósł się do niemieckiego Ministerstwa Obrony, gdzie początkowo pracował w departamencie polityki, jak twierdzi jego były kolega, który również przyznał, że imponował kolegom, sprzeciwiając się ortodoksji Bundeswehry. W tamtym czasie jego zdolność do pracy w pozornie nieludzkich godzinach zrobiła na nim wrażenie – i pomogła mu awansować do gabinetu von der Leyen, która wówczas była ministrem obrony.
To był początek duetu „Bjoern i Ursula”, który miał przejąć władzę w Brukseli.
Odcinek z 2019 r., po tym jak przywódcy UE wybrali von der Leyen na nową przewodniczącą Komisji, ujawnia kluczowy składnik ich partnerstwa.
Seibert został wezwany do złożenia zeznań przed komisją śledczą niemieckiego parlamentu, która badała, w jaki sposób lukratywne kontrakty Ministerstwa Obrony za czasów von der Leyen były przyznawane zewnętrznym konsultantom bez odpowiedniego nadzoru, a także czy sieć nieformalnych powiązań osobistych ułatwiała zawieranie tych umów.
W centrum dochodzeń komisji znalazła się Katrin Suder, była konsultantka McKinsey, która została zastępcą von der Leyen w departamencie uzbrojenia Ministerstwa Obrony. W 2014 roku przyjęła Seiberta do swojego departamentu, szybko awansowała go na szefa sztabu, a później zarekomendowała go do pełnienia tej samej funkcji dla ich wspólnego szefa, von der Leyen.
Jego wystąpienie przed komisją śledczą zadowoliłoby najbardziej wymagających bossów mafii.
„Seibert w nieskończonej pętli powtarzał, że nie pamięta niczego, absolutnie niczego” – tak wynika z relacji niemieckich mediów z tamtego momentu na temat jego występu.
„Jego odpowiedzialność”
Lojalność Seiberta wkrótce miała zostać wystawiona na kolejną próbę.
Po tym, jak von der Leyen uzyskała akceptację liderów UE na stanowisko przewodniczącej Komisji, potrzebowała większości dwóch trzecich głosów w Parlamencie Europejskim, aby zostać zatwierdzoną na to stanowisko. Zazwyczaj zadanie zebrania większości przypadałoby Manfredowi Weberowi, wpływowemu niemieckiemu konserwatyście, który nadzoruje parasolową grupę centroprawicowych partii europejskich.
Ale Weber lizał rany po tym, jak został pominięty w głosowaniu na najwyższe stanowisko w UE na rzecz von der Leyen. Zadanie spadło więc na Seiberta, który, mimo braku doświadczenia w polityce, zdołał uzyskać dziewięciogłosową większość dla von der Leyen, docierając do osób spoza normalnego kręgu tzw. partii rządzących, do prawicowych populistów.
Jak powiedział wówczas jeden z niemieckich kolegów, to właśnie dzięki „znaczącemu wkładowi” Seiberta von der Leyen została zatwierdzona.
Po objęciu stanowiska w Komisji, para spotkała się z falą sceptycyzmu. „Kiedy Komisja zaczynała, panował ogromny sceptycyzm co do tego, czy von der Leyen i Bjoern będą w stanie kontrolować tę instytucję, ponieważ nie wiedzieli, jak ona działa” – powiedział były francuski urzędnik. „Obalono to w ciągu kilku dni”.
Seibert w szczególności zaimponował swoim odpowiednikom. „Był wyjątkowo dobrze przygotowany” – powiedział ten sam urzędnik. „Zawsze pokazywał, że doskonale wie, co dzieje się we francuskiej polityce. Było jasne, że to ktoś, komu można zaufać, ale komu zależy również na kontroli, na władzy”.
Pracując w ścisłym zespole z niewielką grupą doradców, głównie niemieckojęzycznych, von der Leyen i Seibert wykorzystali pandemię COVID-19 do umocnienia władzy.
Kiedy nadszedł czas negocjacji umów dotyczących szczepionek, podzielili pracę między kilka sekcji Komisji, powierzając komisarzowi ds. jednolitego rynku Thierry’emu Bretonowi nadzór nad łańcuchami dostaw szczepionek.
Jednak negocjacje samych kontraktów powierzono Sandrze Gallinie, wysokiej rangi urzędniczce ds. zdrowia w Komisji. W rzeczywistości, według dwóch byłych urzędników Komisji, to Seibert i von der Leyen kierowali negocjacjami, które zakończyły się ogłoszeniem przez prezydenta w grudniu 2020 roku umowy na zakup milionów dawek szczepionki od Pfizer-BioNTech. „New York Times” doniósł, że umowa ta została zawarta po wymianie SMS-ów między von der Leyen a dyrektorem generalnym Pfizera.
Komisja zaprzecza, jakoby wiadomości tekstowe zawierały jakiekolwiek istotne informacje dotyczące negocjacji.
W aferze „ Pfizergate ” von der Leyen spotkała się z krytyką – i wyrokiem Trybunału
Sprawiedliwości Unii Europejskiej – za to, że nie zachowała wiadomości. Jednak część tej krytyki powinna była zostać skierowana do Seiberta, jak twierdzą byli urzędnicy.
„To była jego odpowiedzialność” – powiedział jeden z dwóch byłych urzędników. „To on jest przyczyną monumentalnych błędów popełnionych przez jego prezydenta”.
Rzecznik Komisji odmówił komentarza.
Lojalny do przesady
Lojalność odegrała ponownie istotną rolę w ostatnich miesiącach pierwszej kadencji Komisji von der Leyen i Seiberta.
Gdy von der Leyen przygotowywała się do ubiegania się o reelekcję (z Seibertem jako szefem jej kampanii), decyzja o nominowaniu niemieckiego konserwatysty-lojalisty na stanowisko wysłannika UE ds. małych i średnich przedsiębiorstw wywołała bunt.
Czterech komisarzy, w tym Breton, zakwestionowało decyzję o nominowaniu Markusa Piepera zamiast dwóch kobiet, które według doniesień uzyskały wyższe wyniki w procesie selekcji.
Dwóch byłych urzędników wspomina, że Seibert bronił tej nominacji wewnętrznie, twierdząc, że nie miał w tej sprawie „żadnej swobody działania”.
Ten argument nie został dobrze przyjęty.
Duet przywódców musiał ostatecznie wycofać nominację Piepera. Krytycy argumentowali, że incydent ten uwypuklił brak politycznej wrażliwości, ponieważ Seibert nie przewidział reakcji, która nadeszła przede wszystkim ze strony Bretona, ówczesnego czołowego dyplomaty Josepa Borrella, luksemburskiego socjalisty, byłego komisarza Nicolasa Schmita i włoskiego komisarza ds. gospodarki Paolo Gentiloniego.
„Problemem jest brak doświadczenia w zarządzaniu” – powiedział ten sam były urzędnik. „Prowadzi to do tendencji do autorytarnego działania”.
Wszystko przechodzi przez Bjoerna
Von der Leyen i Seibert odrobili lekcję.
Kiedy po reelekcji von der Leyen w 2024 roku nadszedł czas wyboru komisarzy, wyparli zbuntowanego Bretona i obsadzili Kolegium mniej doświadczonymi kandydatami. I tym razem Seibert był na pierwszej linii frontu, negocjując z politycznymi liderami w Parlamencie Europejskim, którzy musieli podpisać nominacje podczas przesłuchań.
Jeden z wysokich rangą urzędników Parlamentu opisał Seiberta jako osobę „bardzo profesjonalną”, ale jednocześnie szybko stosującą presję, gdy sprawy nie idą po jego myśli. „Coraz częściej zauważam, że nie radzi sobie dobrze ze sprzecznościami… Nie jest przyzwyczajony do tego, by mu się sprzeciwiano w tym sensie”.
Po zakończeniu przesłuchań Seibert przystąpił do pracy, weryfikując nominacje poszczególnych członków gabinetu, kierując się kryteriami płci i narodowości. Każdy komisarz musiał przesłać swoją listę kandydatów do gabinetu na 13. piętro, gdzie szef sztabu prezydenta osobiście zatwierdzał lub odrzucał te nazwiska.
„To przedsmak stylu Seiberta” – powiedział obecny wysoki rangą urzędnik Komisji, który zwrócił uwagę, że Seibert był pierwszym szefem gabinetu, którego nazwisko widniało na tablicy, tuż pod nazwiskiem prezydenta, przed windą na 13. piętrze Berlaymont. „Nie pozostawia niczego przypadkowi”.
Od tego czasu władza Seiberta w Komisji tylko się zacieśniła. Przykładem jest niedawna restrukturyzacja biura Sekretarza Generalnego Komisji, zaplanowana i przedłożona do zatwierdzenia w styczniu. Zielone światło pojawiło się trzy miesiące później, nie z powodu jakichkolwiek problemów, ale dlatego, że Seibert nie miał jeszcze okazji się z nią zapoznać.
Członek gabinetu europejskiego premiera zażartował: „Wiem, że to człowiek, który nie potrafi delegować zadań, a ta niezdolność do delegowania i obsesyjne dążenie do współrządzenia Komisją z Urszulą doprowadziły do powstania wąskich gardeł i frustracji w gabinetach”.
Moja droga czy autostrada
W innych przypadkach krytycy byli oburzeni tendencją Seiberta do miażdżenia opozycji.
Wysoki rangą urzędnik Parlamentu powtórzył obawy dotyczące władzy Seiberta: „Jest w takim stadium pełni władzy, że rozmawia bezpośrednio z komisarzami. Rozmawia bezpośrednio z politykami. Trochę zapomina, jakie jest jego miejsce”.
Choć sprawuje władzę w Brukseli, Seibert musi teraz odbudować relacje z Waszyngtonem. Nazywany „człowiekiem Bidena” ze względu na relacje z byłym doradcą ds. bezpieczeństwa narodowego, Jake’em Sullivanem, Seibert odegrał kluczową rolę w budowaniu najściślejszych relacji transatlantyckich od dziesięcioleci.
On i Sullivan wydawali wspólne komunikaty i ściśle współpracowali nad wprowadzeniem sankcji wobec Rosji po jej pełnej inwazji na Ukrainę. Kiedy ogłoszenie przez Bidena ustawy o redukcji inflacji groziło osłabieniem relacji między Brukselą a Waszyngtonem, to właśnie zakulisowe rozmowy dyplomatyczne Seiberta z Białym Domem doprowadziły do rzadkiej wspólnej konferencji prasowej von der Leyen i Bidena, nazwanej „Różanym Ogrodem”, według byłego wysokiego rangą urzędnika Komisji.
Ale ta bliskość nie pomogła Seibertowi za prezydentury Trumpa, który przez miesiące po wyborze odmawiał rozmów z von der Leyen ani żadnym innym urzędnikiem UE. Seibert towarzyszył ostatnio czołowemu negocjatorowi handlowemu Marošowi Šefčovičowi podczas podróży negocjacyjnych do Waszyngtonu, ale wszelkie ślady dawnych, szczególnych relacji zdają się zanikać, ponieważ Europa stoi w obliczu drastycznie wysokich ceł.
Podejście Komisji polegało na ostrożnym postępowaniu, aby nie drażnić Trumpa i unikaniu działań – takich jak nałożenie grzywny na firmę X Elona Muska za naruszenie ustawy o usługach cyfrowych – które mogłyby sprowokować gniewny tweet lub nagłą odwetową reakcję.
Jednak podejście to, które obecnie obejmuje potencjalne daleko idące ustępstwa w kwestii europejskich przepisów cyfrowych w celu sfinalizowania umowy handlowej, podważa europejską suwerenność. Krytycy twierdzą, że UE powinna bronić swoich zasad bez względu na koszty.
„To wszystko ze strachu: strachu przed urażeniem Amerykanów” – powiedział były urzędnik.
Urzędnik Komisji, który chciał zachować anonimowość, podkreślił, że Seibert utrzymywał regularne kontakty z członkami administracji Trumpa, a także osobiste zaangażowanie, w tym podróże Seiberta do Waszyngtonu.
Strach przed niedźwiedziem
Ogólnie rzecz biorąc, reputacja Seiberta odzwierciedla charakter miasta, w którym żyje: biurokratycznego, żądnego władzy, w dużej mierze nieprzejrzystego. To generuje mity wokół wpływowych urzędników państwowych działających w ukryciu – najpierw Selmayra, teraz Seiberta.
Niewiele osób, z którymi przeprowadzono wywiady do tego artykułu, wyraziło poważne zaniepokojenie wpływem Seiberta. Znamienne jest jednak, że tylko jedna osoba na 25 – i to holenderski parlamentarzysta – była gotowa podzielić się krytyczną opinią.
„W kontaktach z Parlamentem zawsze postępował uczciwie i dotrzymywał obietnic” – powiedział poseł Zielonych Eickhout. „Jedyny problem polega na tym, że Komisja jest bardzo zhierarchizowana i nic nie przechodzi przez Bjoerna bez jego zgody. To prowadzi do gromadzenia się na jego biurku sporej ilości dokumentów i wielu urzędników Komisji nie wie, kiedy zapadną decyzje.
WYJAŚNIENIE: Niniejszy artykuł został zaktualizowany w celu wyjaśnienia stanowiska Komisji Europejskiej w sprawie tekstów wymienianych przez von der Leyen z dyrektorem generalnym firmy Pfizer.
SPROSTOWANIE: W artykule poprawiono informację, że Seibert nosi buty sportowe marki Asics.
