Critics say the appointment of an Israeli, Daniel Blatman, as chief historian of the planned Warsaw Ghetto Museum provides a fig leaf for an attempt to distort history
In ordinary times, the appointment of an Israeli historian to a top position abroad would be a source of pride in Israeli academia. But in recent weeks, Prof. Daniel Blatman of Hebrew University has had to deflect criticism for becoming the chief historian at the Warsaw Ghetto Museum, which is being built in the Polish capital.
“Some of the critics are my colleagues who once were my friends and maybe no longer are,” Blatman, a member of Hebrew University’s Jewish History and Contemporary Jewry Department, said this week.
The Warsaw Ghetto Museum is due to open in 2023, 80 years after the Warsaw Ghetto Uprising. It will be housed in a building that served as a Jewish children’s hospital and operated inside the ghetto.
“It sounds very strange, but it will be the first Polish museum dealing with the Holocaust, even though Poland has an endless number of Polish commemoration sites,” Blatman notes.
Privately, Blatman’s critics are hurling accusations at him. In Polish, English and Hebrew they talk about his appointment as serving as a fig leaf, or, using another metaphor, they say he has sold his soul. The more moderate critics suffice with the view that he’s simply naive and being used by the Polish government.
In recent years, critics have viewed with concern the right-wing government’s efforts to shape Poland’s national memory, an effort centered around a new narrative that draws parallels between Polish and Jewish suffering in World War II. It also exalts the role of Poles in saving Jews and minimizes their responsibility in the persecution of Jews.
Prof. Daniel Blatman, a history professor at the Hebrew University of Jerusalem Warsaw Ghetto Museum
Those critics, who were shocked this year by Poland’s new “Holocaust law” – which condemns the claim that the Polish nation was involved in the Nazis’ crimes – are now worried that this government line will also be reflected in Poland’s first Holocaust museum.
Tel Aviv University’s Hava Dreifuss, the history professor who heads Yad Vashem’s Center for Research on the Holocaust in Poland, rebuffed the Polish museum’s efforts to court her last summer.
“They requested my help as an expert on the history of the Warsaw Ghetto,” she says. “I didn’t want my name to serve an enterprise led by officials distorting the Holocaust and attacking historians, and I didn’t want to help a museum being established to further goals that aren’t necessarily related to history.”
Dreifuss, whose Hebrew-language book on life in the ghetto, “Warsaw Ghetto – the End,” was published this year, fears that the new museum will obscure events from the past that the Poles would prefer to forget.
“The Polish government is trying to advance research and commemoration of the Holocaust as long as it involves Jews who were killed by the Germans,” she says. “But during the period of the Holocaust there were also many Jews who were lost as a result of direct or indirect Polish involvement. And an exploration of these matters is something the regime is trying to limit, despite the existence of a great deal of documentation and research.”
‘Mutual love’
Blatman says he has been granted full academic freedom in his new post. “I haven’t encountered the slightest hint of political involvement,” he says. “I wouldn’t have agreed to work as a historian in a place where I’d be required to bend my professional approach to political considerations.”
Polish Culture Minister Piotr Glinski articulated the “spirit of the museum” at the beginning of this year. “I would like this institution to speak of the mutual love between the two nations that spent 800 years here, on Polish land. Of the solidarity, fraternity, historical truth too, in all its aspects,” he told reporters.
Dreifuss doesn’t like this. “From statements by the current Polish government, one can infer that the new museum has aims beyond the presentation of life in the ghetto and the treatment of the Holocaust of Polish Jewry,” she says.
“The statement about strengthening 800 years of Jewish-Polish fraternity and closeness is fundamentally ahistorical. The ghetto wasn’t in existence for 800 years, there wasn’t any Jewish-Polish fraternity there, and there's a suspicion that the new museum will be subordinated to just such a narrative.”
As she puts it, “It must be remembered that the current administration in Poland is promoting what is called a ‘historical policy,’ and in that context it’s trying to shape a narrative different from what’s emerging in the current research.”
Her qualms join those of other historians, who note, for example, commemorations of Poles who saved Jews while endangering or sacrificing their own lives. The most important of these is a museum established in 2016 in the southeastern town of Markowa dedicated to the Ulma family – Polish farmers who were killed by the Germans after they hid Jews.
“The museum at Markowa is devoted to an important topic, Righteous Gentiles,” Dreifuss says. “But actually it blurs the issue because it attributes to Polish society as a whole the help that was given by these noble Poles, who acted in a way that was counter to the social norms.”
The establishment of the World War II Museum in Gdansk, which opened in 2017, also stirred controversy. At its height, the director was fired and a new one was appointed “to give greater emphasis to the Polish narrative.”
Blatman isn’t the first Israeli to take part in a Polish commemoration project in the heart of Warsaw. He was preceded by Israel Prize laureate Dani Karavan, who is currently at work on a monument honoring the Polish Righteous Gentiles being built next to the POLIN Museum of the History of Polish Jews. That museum was dedicated in 2013, marking the 70th anniversary of the Warsaw Ghetto Uprising.
There has been criticism of the site chosen for the monument – the neighborhood where the ghetto stood. Critics say the monument to Poles who rescued Jews shouldn’t be in a place where so many Jews were killed.
Warsaw under the Nazis
When asked about the vision for the new museum, Blatman presents a view that some historians find controversial. “The Holocaust of Polish Jewry should be located in the Polish historical space, not in an exclusively Jewish space,” he says.
The building in Warsaw that will house the Warsaw Ghetto Museum. Adrian Grycuk
In other words, Blatman wants to tell the story of the Warsaw Ghetto in the local context, including “the city of Warsaw and the Polish population, which were under the same Nazi occupation and were also subjected to the terror.”
He’s aware of the inflammatory potential of the comparison between the sufferings of the two peoples during World War II. “I’m not saying that their fate was similar or identical, but they lived under the same occupation and not on some other planet,” Blatman says.
“We tend to forget a bit that the Jews in the Warsaw Ghetto continued to see themselves as Polish citizens who belonged to the place where they lived. Very often they were disappointed with Poland or were hurt by the attitude of Polish society toward them, but they still were Polish. Only after the war did we turn them solely into Jews.”
Albert Stankowski, a Polish Jew who previously worked at the Jewish Museum in Warsaw, has been appointed director of the new museum. “As I took the position of the Warsaw Ghetto Museum director, I was granted complete autonomy in the recruitment of the museum team,” he says. “We are open to cooperation with everyone who can assist us in ensuring an objective presentation of the facts.”
When he began his new job, he tried to recruit Polish historians to work at the new museum, but they declined.
As Dreifuss puts it, “Precisely in light of the Polish researchers’ refusal, it seems to me that the approach to foreign historians isn’t a technical matter. As I see it, this was a way of trying to acquire international approval, and perhaps even more importantly, Jewish and Israeli approval for the museum and its narrative, at the expense of the Polish researchers.”
Prof. Daniel Blatman, left, and Prof. Albert Stankowski at the building that will house the Warsaw Ghetto Museum, 2018. Warsaw Ghetto Museum
Some of Blatman’s articles for Haaretz show that he presents a complex picture of the Polish government. He believes that in recent decades historical research has focused on Polish aggressiveness toward Jews while ignoring the suffering of the Poles.
“The historical picture is not complete if one tells about the killing of Jews by their Polish neighbors without also mentioning, for example, the labor camps that were in operation in those same areas, and in which many Poles found their deaths,” he wrote in 2016.
“The new museum,” he says now, “will try to grapple with issues that have been neglected in various exhibitions, both at Yad Vashem and in other countries. We’re definitely thinking about incorporating a reminder about other victims of the Nazi genocide.”
That said, Blatman’s articles also reveal that he hasn’t gone easy on criticism of the Polish government in recent years; he has often linked it to his harsh criticism of the Israeli government.
As he wrote in April, what he calls National Zionism “is a branch of European neo-fascism, which contains elements of xenophobia and ultranationalism, subordinating democracy to other values and restricting individual rights and the freedom and independence of the law.”
This week, he disagreed that there was something improper about taking a top position at a museum being established by a Polish government that he has criticized so severely.
“Following that line, I also mustn’t cooperate with Yad Vashem because it’s under the aegis of a minister whose policy I’m very critical of,” he said, referring to Education Minister Naftali Bennett.
+++
Krytycy mówią, że powołanie izraelskiego Daniela Blatmana jako głównego historyka planowanego Muzeum Getta w Warszawie dostarcza listka figowego na próbę zniekształcenia historii
W zwykłych czasach powołanie izraelskiego historyka na czołową pozycję za granicą byłoby powodem do dumy izraelskiego środowiska akademickiego. Jednak w ostatnich tygodniach prof. Daniel Blatman z Uniwersytetu Hebrajskiego musiał odrzucać krytykę za to, że został głównym historykiem w Muzeum Getta Warszawskiego, które powstaje w stolicy Polski.
"Niektórzy krytycy to moi koledzy, którzy kiedyś byli moimi przyjaciółmi, a może już nie są" - powiedział Blatman, członek Wydziału ds. Żydów Żydowskich i Współczesnego Żydowskiego Uniwersytetu Hebrajskiego.
Muzeum Getta Warszawskiego zostanie otwarte w 2023 r., 80 lat po powstaniu w getcie warszawskim . Będzie on mieścił się w budynku, który służył jako żydowski szpital dziecięcy i działał w getcie.
"Brzmi to bardzo dziwnie, ale będzie to pierwsze polskie muzeum zajmujące się Holocaustem, mimo że Polska ma nieskończoną liczbę polskich miejsc upamiętniających" - zauważa Blatman.
Prywatnie krytycy Blatmana rzucają mu oskarżenia. W języku polskim, angielskim i hebrajskim mówi się o tym, że został powołany jako liść figowy, lub używając innej metafory, mówią, że sprzedał swoją duszę. Bardziej umiarkowanym krytykom wystarczy pogląd, że jest po prostu naiwny i wykorzystywany przez polski rząd.
W ostatnich latach krytycy z niepokojem patrzyli na wysiłki prawicowego rządu , by ukształtować pamięć narodową Polski, wysiłek skupiony wokół nowej narracji, która rysuje podobieństwa między polskimi i żydowskimi cierpieniami podczas II wojny światowej. Wyraża także rolę Polaków w ratowaniu Żydów i minimalizuje ich odpowiedzialność za prześladowania Żydów.
Prof. Daniel Blatman, profesor historii w Muzeum Ghetta w Hebrajskim Uniwersytecie Jerozolimskim
Krytycy, którzy w tym roku byli zszokowani nową polską "ustawą o Holokauście", która potępia twierdzenie, że naród polski był zamieszany w zbrodnie nazistów - obawiają się, że ta linia rządowa znajdzie odzwierciedlenie również w pierwszym polskim muzeum Holokaustu.
Hava Dreifuss z uniwersytetu w Tel Awiwie, profesor historii, kierująca Ośrodkiem Badań nad Holocaustem w Yad Vashem , odrzuciła starania polskiego muzeum na rzecz sądu ostatniego lata.
"Poprosili o moją pomoc jako ekspert od historii getta warszawskiego" - mówi. "Nie chciałem, aby moje imię służyło przedsiębiorstwu kierowanemu przez urzędników, który zakłócał Holokaust i atakowało historyków, i nie chciałem pomóc, aby muzeum zostało ustanowione w celu realizacji dalszych celów, które niekoniecznie są związane z historią."
Dreifuss, którego książka w języku hebrajskim o życiu w getcie, "Getto Warszawskie - koniec", została opublikowana w tym roku, obawia się, że nowe muzeum zaciemni wydarzenia z przeszłości, o których Polacy woleliby zapomnieć.
"Polski rząd stara się przyspieszyć badania i upamiętnienie Holokaustu, o ile chodzi o Żydów zabitych przez Niemców" - mówi. "Ale w okresie Holocaustu było także wielu Żydów, którzy zostali zagubieni w wyniku bezpośredniego lub pośredniego zaangażowania Polski. A eksploracja tych spraw jest czymś, co reżim próbuje ograniczyć, pomimo istnienia dużej ilości dokumentacji i badań.
Żydzi na jednej ze ścian warszawskiego getta podczas II wojny światowej.
'Wzajemna miłość'
Blatman twierdzi, że otrzymał pełną wolność akademicką na swoim nowym stanowisku. "Nie spotkałem się z najmniejszym zaangażowaniem politycznym" - mówi. "Nie zgodziłbym się pracować jako historyk w miejscu, w którym musiałbym zgiąć moje profesjonalne podejście do kwestii politycznych".
Minister kultury polskiej Piotr Gliński na początku tego roku sformułował "ducha muzeum". "Chciałbym, aby ta instytucja mówiła o wzajemnej miłości między dwoma narodami, które spędzały tu 800 lat, na polskiej ziemi. O solidarności, braterstwie, prawdzie historycznej, we wszystkich jej aspektach "- powiedział dziennikarzom.
Dreifuss tego nie lubi. "Z wypowiedzi obecnego rządu polskiego można wywnioskować, że nowe muzeum ma cele wykraczające poza prezentację życia w getcie i traktowanie Holocaustu polskich Żydów" - mówi.
"Oświadczenie o zacieśnieniu 800 lat braterstwa i bliskości żydowsko-polskiej jest zasadniczo ahistoryczne. Getto nie istniało od 800 lat, nie istniało tu żadne polsko-żydowskie bractwo, istnieje podejrzenie, że nowe muzeum zostanie podporządkowane właśnie takiej narracji. "
Jak to ujęła, "Należy pamiętać, że obecna administracja w Polsce promuje tak zwaną" politykę historyczną "iw tym kontekście stara się kształtować narrację różną od tej, która pojawia się w obecnych badaniach."
Jej skruchy łączą się z historiami innych historyków, którzy zauważają na przykład upamiętnienia Polaków, którzy ratowali Żydów, jednocześnie narażając lub poświęcając własne życie. Najważniejszym z nich jest muzeum założone w 2016 r. W południowo-wschodnim miasteczku Markowa poświęcone rodzinie Ulmów - polskim rolnikom, którzy zostali zabici przez Niemców po tym, jak ukryli Żydów.
Dzieci w getcie warszawskim
"Muzeum w Markowej poświęcone jest ważnemu tematowi, Sprawiedliwi nie-Żydzi", mówi Dreifuss. "Faktycznie jednak zaciera się na tym, ponieważ przypisuje polskiemu społeczeństwu jako całości pomoc udzielaną przez tych szlachetnych Polaków, którzy działali w sposób sprzeczny z normami społecznymi".
Powstanie Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku, które zostało otwarte w 2017 r., Wzbudziło również kontrowersje. W szczytowym momencie reżyser został zwolniony, a nowy został mianowany "po to, aby większy nacisk położyć na polską narrację".
Blatman nie jest pierwszym Izraelczykiem, który bierze udział w polskim projekcie upamiętniającym w sercu Warszawy. Poprzedził go laureat Nagrody Izraela Dani Karavan, który obecnie pracuje nad pomnikiem ku czci polskich Sprawiedliwych wśród Narodów Świata, budowanych przy Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN. Muzeum dedykowane było w 2013 roku, w 70. rocznicę powstania w getcie warszawskim.
Pojawiła się krytyka miejsca wybranego dla pomnika - dzielnicy, w której znajdowało się getto. Krytycy twierdzą, że pomnik Polaków, którzy ratowali Żydów, nie powinien znajdować się w miejscu, gdzie zabito tak wielu Żydów.
Warszawa pod nazistami
Zapytany o wizję nowego muzeum, Blatman przedstawia pogląd, który niektórzy historycy uważają za kontrowersyjny. "Zagłada polskiego żydostwa powinna znajdować się w polskiej przestrzeni historycznej, a nie w przestrzeni wyłącznie żydowskiej" - mówi.
Budynek w Warszawie, w którym mieści się Muzeum Getta Warszawskiego. Adrian Grycuk
Innymi słowy, Blatman chce opowiedzieć historię getta warszawskiego w kontekście lokalnym, w tym "miasto Warszawa i ludność polska, które znajdowały się pod tą samą nazistowską okupacją i były również poddane terrorowi".
Jest świadomy potencjału zapalnego porównania między cierpieniami dwóch narodów podczas II wojny światowej. "Nie twierdzę, że ich los był podobny lub identyczny, ale żyli pod tym samym zajęciem, a nie na innej planecie" - mówi Blatman.
"Często zapominamy, że Żydzi w warszawskim getcie nadal uważali się za obywateli polskich, którzy należeli do miejsca, w którym żyli. Bardzo często byli rozczarowani Polską lub byli zranieni postawą polskiego społeczeństwa wobec nich, ale nadal byli Polakami. Dopiero po wojnie zmieniliśmy ich na Żydów ".
Albert Stankowski, polski Żyd, który wcześniej pracował w Muzeum Żydowskim w Warszawie, został dyrektorem nowego muzeum. "W związku z objęciem stanowiska dyrektora Muzeum Getta Warszawskiego uzyskałem całkowitą autonomię w rekrutacji zespołu muzealnego", mówi. "Jesteśmy otwarci na współpracę ze wszystkimi, którzy mogą nam pomóc w zapewnieniu obiektywnej prezentacji faktów."
Kiedy zaczynał swoją nową pracę, próbował rekrutować polskich historyków do pracy w nowym muzeum, ale oni odmówili.
Jak ujął to Dreifuss: "Dokładnie w świetle odmowy polskich badaczy wydaje mi się, że podejście do zagranicznych historyków nie jest kwestią techniczną. Jak widzę, był to sposób na uzyskanie międzynarodowego zatwierdzenia, a może nawet ważniejsze, zgody żydowskiej i izraelskiej na muzeum i jego narrację, kosztem polskich badaczy ".
Prof. Daniel Blatman, po lewej, i prof. Albert Stankowski w budynku, w którym mieści się Muzeum Getta Warszawskiego, 2018. Muzeum Getta Warszawskiego
Niektóre artykuły Blatmana dla Haaretza pokazują, że przedstawia on złożony obraz polskiego rządu. Uważa, że w ostatnich dziesięcioleciach badania historyczne skupiały się na polskiej agresywności wobec Żydów, ignorując cierpienia Polaków.
"Obraz historyczny nie jest kompletny, jeśli mówi się o zabijaniu Żydów przez ich polskich sąsiadów, nie wspominając np. O obozach pracy, które działały w tych samych rejonach, iw których wielu Polaków znalazło śmierć" , napisał w 2016 roku .
"Nowe muzeum," mówi teraz, "będzie próbowało zmagać się z problemami, które zostały zaniedbane na różnych wystawach, zarówno w Yad Vashem, jak iw innych krajach. Zdecydowanie myślimy o włączeniu przypomnienia o innych ofiarach nazistowskiego ludobójstwa. "
Powiedział, że artykuły Blatmana pokazują również, że nie posunął się do krytyki polskiego rządu w ostatnich latach; często łączył go z ostrą krytyką izraelskiego rządu.
Jak pisał w kwietniu , to, co nazywa narodowy syjonizm "jest gałęzią europejskiego neofaszyzmu, który zawiera elementy ksenofobii i ultranacjonalizmu, podporządkowując demokrację innym wartościom i ograniczając prawa jednostki oraz wolność i niezależność prawa".
W tym tygodniu nie zgodził się, że jest coś niewłaściwego w zajmowaniu czołowej pozycji w muzeum, które został ustanowiony przez polski rząd, który tak skrytykował.
"Po tej linii nie mogę również współpracować z Yad Vashem, ponieważ jest pod egidą ministra, którego polityka jestem bardzo krytyczna", powiedział, odnosząc się do Ministra Edukacji Naftalego Bennetta.
