-Fragment-
Dopiero w roku 1569, jeżeli podanie Chodynieckiego uważać za wątpliwe, wyszła pierwsza polska broszura czysto antysemicka. Wydał ją Jakób Górski, sławny w swoim czasie filozof, teolog i mówca (ur.1525, + 1585), doktór obojga prawa, archipresbiter kościoła N. M. Panny w Krakowie, autor licznych dzieł, a między innemi dzieła Commentana artis dialecticae, które podziw u obcych wzbudzało, przyjaciel Padniewskiego, Orzechowskiego, Myszkowskiego, głośny z wykładów wymowy w Akademii, a przedewszystkiem z polemiki, którą, prowadził ze znanym już nam Herbestem o peryody. Myszkowski, zostawszy biskupem płockim, zabrał go z sobą i zrobił kanonikiem, kaznodzieją i profesorem prawa i teologii w szkole płockiej.
Kiedy Myszkowski zasiadł na katedrze krakowskiej, powrócił z nim i Górski do Krakowa; gdzie był podkanclerzym i rektorem Akademii. Walczył przeciw Stankarowi, rozkrzewiał w Akademii humanistów, bronił młodzieży od napadającego na nią pospólstwa. Stefan Batory powołał go na swego sekretarza. Zmarł jako kanonik katedry krakowskiej, w której został pochowany i skromnym pomnikiem uczczony.
Górski roku 1565 i 1569 wyjeżdżał do Włoch, gdzie się poznał ze słynnym uczonym Dominikanem, Sykstusem Seneńskim. Sykstus ten, urodzony w Siennie (1520), był Żydem. Po przyjęciu chrztu oddał się studyom biblijnym. Wpadłszy w błędy kacerskie, skazany został na spalenie. Przełamał go jednak w uporze Michał Ghislieri, późniejszy papież Pius V. Wstąpiwszy do zakonu Dominikanów, został już wierny nauce katolickiej i wiódł życie nieposzlakowane. Gdy Ghislieri został papieżem, Sykstus ogłosił w Genui w roku 1569 wspaniałe dziełoBibtiotheca Sancta, które wyszło w licznych edycyach, jako „istna kopalnia dla badaczy biblijnych”.
W Bibliotece tej Sykstus dał przekład niektórych części Talmudu. „Wyjeżdżając z Włoch — pisze Górski w dedykaeyi łacińskiej „optimo viro Paulo Vadiam, Hectoris civi Cracoviensi”, — między wielu innemi księgami przywiozłem z. sobą Bibliotekę Świętą Syxta Seneńskiego, z którym w stosunkach najbliższych żyłem w Genui”, W dziele tem są pewne nauki żydowskie wyjęte z Talmudu, dowodzące, czem jest naród żydowski, jaka jego wiara. Górski dziwił się, że naród ten może być u nas cierpiany, a nawet do honorów przypuszczany. Więc też dla pouczenia, czem są Żydzi, nieprzyjaciele imienia Chrystusowego, zamierzył Górski opublikować wyjątki z dzieła Syksta.
Broszura wyszła w Krakowie, u Łazarza, pod dwoma tytułami: łacińskim — Index errorum i polskim — „Okazanie błędów”. Pełny tytuł polski brzmi: „Okazanie kilka błędów z nierozlicznego bluźnierstwa, szaleństwa y niepobożnośći z Talmutha Żydowskiego zebranych: z których może każdy zrozumieć, y iako błądzą, y iako wielkimi są nieprzyjaciółmi krześcianom, źli a niecnotliwi żydowie: y iako cięszko nietylko Zbawiciela naszego Pana Jezusa, ale też Wszjstek Maiestat Boży bluźnią. Wyjęte z wtórych Ksiąg Biblioteki Swiętey Syxta Seńtekiego”.
Index errorum posiada obok tekstu łacińskiego i przekład polski, co jest dowodem, że broszurę wydął Górski w celach agitacyjnych. Tekst polski podaję w całości, naprzód dlatego, że stanowi on główne źródło, z którego czerpali przez dwa wieki późniejsi nasi antysemici, a powtóre ze względu, że jest to bądź co bądź zabytek języka polskiego ż czasów Reja. Z tego też powodu zachowuję pisownię oryginału:
„Na przeciw panu Krystusowi Zbawicielowi naszemu.
Blużnierstwo, którym śmierdzący Naród Żydowski pana Krystusa szpeci, tak iest nieznośne, że syę myśl zdumieć musi, gdy ie wspomni, a ręce pisząc ie drżą: a przeto dosyć będzie okazać mieysca niektóre, gdzie te blużnierstwa w ich Talmucie stoią.
1. Iako sye pan Krystus rodził, którą miął matkę y Oyca. Czytay w Porządku pierwszym, w traktacie dziewiątym, w wierszu 49, poczynaiąc od słowa Mehola.
2. Iakie było Czwiczenie, która nauka, a które Rzemiosło pana Krystusowe. Czytay w Porządku iiij, Traktacie 4, w Rozdzieleniu piątym, na karcie 17,
3. Ktorego Boga pan Krystus chwalił. Czytay w Porządku czwartym, w Traktacie iiij. w Rozdzieleniu 2. na karcie 107.
4. Dlaczego y iako zamordowan od Żydów pan Krystus.(Dla skrócenia opuszczać odtąd będziemy traktaty, „rozdzielenia” i karty. Przyp. autora.)
7. Na którym miejscu dusza pana Krystusowa iest zahamowana.
Jako Bluźnią przeciwko Maiestatowi Bożemu.
8. Pąn Bóg niżli świat stworzył, aby prożnuiąc nie stał się gnuśnym, Cwiczył sye ustawicznie, buduiąc rozmaithe światy, które ubudowawszy wnet zasye psował, y zasye znowu budował: aże sye nauczył tego świata, który teraz iest, zbudować.
9. Pan Bóg całe trzy godziny na każdy dzień rano czyta Żydowski Zakon.
10. Moyzesz iednego czasu wstąpiwszy do nieba, nalazł pana Boga pisząc, Accenty, na piśmie świętym.
11. Pan Bóg pirwszego dnia nastania ksyężyca Września sądzi wszytek świat, a potym przez dziesięć dni tegoż ksyężyca udaye syę ku wpisowaniu sprawiedliwych w Ksyęgi Żywota, a złych w Ksyęgi śmierci.
5. Pan Bóg na każdy dzień nabożnie sye modli.
6. Pan Bóg na (ma?) mieysce iedno osobne, na którym pewnego czasu barzo płacze, y samego syebie dręczy, iż rozgniewawszy sye na Żydy dał zborzyć Kościoł w Jeruzalem, a Żydy lud swoy w niewolą dął y po światu rozproszył.
7. Pan Bóg na każdy dzień kładzie sobie na głowę y na ramiona zawoie rzemienne kthore zowią Thelephin, a obłoczy sye w szatę płócienną którą nazywają Zyzyth: a tak sye ubrawszy, klęka na kolana y modli sye.
8. Pan Bóg rozkazał Żydom, aby na Nowie Ksyężyca każdego offiarę oczyścienia czynili, żeby grzech Boży, ktorego sye dopuścił, gdy odiął iasność Ksyężycowi a dał ią Słońcu, był oczyściony. ‘
9. Pan Bóg kiedykolwiek wspominie na krzywdy y udręczenie Żydowskie które cierpią między ludźmi, dla wielkiey żałości dwie łzie z oczu swych wylewa, w Morze które zowią Oceanum, a obiema rękoma bije sye w piersi.
10. Pan Bóg niekiedy ostateczne trzy godziny dnia każdego, aby pozbył Melankoliey, grawał z iedną Rybą barzo wielką, którą zowią Lewiathan.
11. Pan Bóg nie wiedzą dla czego rozgniewawszy sye zabił Rybę onę wielką Lewiathan, a mięso z niey nasolił, którym będzie karmił na onym świecie dusze świętych.
12. Pan Bóg na każdy dzień raz sye gniewa, a ten czas kurowie na iedney nodze stoią, a grzebienie im pobledną: a kiedyby kto na ten czas kogo przeklinał, tedy wnet padszy umrze.
13. Pan Bóg ogień stworzył w sobotę.
14. Gdy niekiedy Mistrzowie Żydowsćy przeciwko Mistrzowi Eliezer uczynili gadanie y dysputacyą, Bóg z nieba głos spuściwszy, wydał Sentencyą za Mistrzem Eliezer. A oni Rabinowie rozgniewawszy sye na pana Boga dali klątffe. Bóg rozśmiawszy sye powiedział: Moi mie Synowie zwyciężyli.
15. Gdy iednego dnia pan Bóg na pałacu Niebieskim dowodził tego, iż niektóry trąd iest czysty, a temu sye inszy Rabinowie przeciwili, powiadając, żeby był nie czysty: dali sye na rozsądek iednego uczonego y mądrego Rabina, który gdy miał uczynić rozsądek, wnet z niego dusza wyleciawszy ięła wołać: Czysty, Czysty.
16. Był niekiedy thak barzo mądry ieden Rabbin, iż zaraz y Dyabła y Boga swą chytrością oszukał. Bo gdy on Rabbin iuż miał umierać, Dyabła prosił, który iuż był poń przyszedł, aby go pierwey niźliby umarł do Brony niebieskiey doniosł, i żeby oglądawszy mieysce mieszkania Bożego, z weselem s tego świata sszedł. Dyabeł chcąc mu tę ieszcze łaskę iako przyjacielowi swemu starodawnemu uczynić, zaniósł go tak iako go prosił: a on Rabbin werwawszy sye wnet w Bronę niebieską, przysiągł przez Boga żywego, iż nigdy ztamtąd nie miał wyniść, a tak go pan Bóg musiał s sobą zostawić w niebie, aby go nie uczynił krzywoprzysiężnikiem. A tym on mądry Rabbin Boga y Dyabła iednym razem oszukał.
====================
