Najbardziej znanym epizodem bitwy pod Grunwaldem stoczonej 15 lipca 1410 r., uwiecznionym przez Jana Długosza, Jana Matejkę, Henryka Sienkiewicza i Aleksandra Forda jest upadek i podniesienie wielkiej chorągwi Królestwa z Orłem Białym. W pewnym momencie, w ogniu najgorętszej walki, chorągiew ta wysunęła się z rąk chorążego i upadła na ziemię. Na ten widok rycerze krzyżaccy zaintonowali już pieśń zwycięstwa, przedwcześnie jednak, bowiem… (tu oddajmy głos Długoszowi): „Dzielniejsi i ćwiczeńsi w bojach rycerze, którzy należeli do jej znaku, spostrzegłszy to, natychmiast podjęli ją i kędy należało odnieśli. Gdyby nie tych dzielnych mężów odwaga, którzy ją piersiami swymi i orężem zasłonili, byłaby zapewne straconą (…) rycerstwo polskie, chcąc zmyć z siebie tę zniewagę, uderzyło z wielkim zapałem na nieprzyjaciela i wszystkie te hufce, które z nimi toczyły bitwę, poraziło na głowę, rozproszyło i zniosło “. Opis ten doskonale oddaje mentalność ówczesnego, średniowiecznego rycerstwa i znaczenie, jakie na polu bitwy przypisywano chorągwiom, zwłaszcza tym najważniejszym. Dzieje polskich symboli wojskowych nie zaczynają się jednak dopiero na polach Grunwaldu. I wcześniej, i później, nasi dzielni wojowie, rycerze, husarze, żołnierze z wielkim oddaniem i poświęceniem oddawali honory, a w potrzebie bronili pewnych specjalnych znaków symbolizujących ich plemię, księcia, króla, ziemię, wodza czy oddział. Właśnie o dziejach tych dawnych znaków, przemianach ich kształtu i symboliki aż po początek XIX stulecia, gdy wykształciły się formy będące bezpośrednim źródłem dla współczesnej polskiej heraldyki i symboliki wojskowej, chciałbym tu pokrótce opowiedzieć.
