Maria Zmierczak - Ideologie totalitarne: faszyzm i narodowy socjalizm.
Uwagi wprowadzające.
Użycie w tytule terminu "ideologia" nakazuje objaśnić sposób jego rozumienia. Otóż celem moim będzie oddanie treści idei politycznych, których w XX wieku używano dla mobilizacji zwolenników ruchów faszystowskich i dla zyskania poparcia społecznego dla ich przywódców. Idee te zawierają zarówno pewien obraz świata, metody jego przekształcenia jak i zestaw wartości najważniejszych i pożądanych w życiu społecznym. Takie funkcjonalne - uwzględniające przede wszystkim jej społeczno-polityczne oddziaływanie - potraktowanie pojęcia ideologii pozwala na użycie tego terminu w szerokim znaczeniu [1] i jednocześnie na pominięcie rozważań nad tym, czy idee te były prawdziwe czy nie, jaka była ich relacja z rzeczywistością społeczną etc. Innymi słowy, pomijam tutaj spory o charakter ideologii, które zajmowały badaczy od Destutta de Tracy, Karola Marksa, Karla Mannheima po Louisa Althussera [2] . Dla mojego wykładu wystarczy, że były one używane, propagowane i spełniały swoje zadanie, tzn. wystarczyły dla mobilizacji mas do działania. Jest bowiem moją tezą, że zwłaszcza w fazie początkowej każdego ruchu politycznego odwoływanie się do idei ma ogromne znaczenie; nie negując faktu, że okoliczności obiektywne stwarzają określone możliwości, w czasach demokracji trzeba jednak walczyć o uznanie poprzez odwołanie się do idei (ideologii), w gruncie rzeczy ideologie w ogóle zaczynają odgrywać wielką rolę w warunkach demokracji i masowego udziału w życiu politycznym.