FR. RA WITA-GAWROŃSKI
KOZACZYZNA
UKRAINNA
W
RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
DO KOŃCA XVIII-GO WIEKU
Zarys
polityczno-historyczny

NAKŁADEM GEBETHNERA I WOLFFA
WARSZAWA - KRAKÓW — LUBLIN — ŁÓDŹ POZNAŃ WILNO — - ZAKOPANE.

ZAKŁADY DRUKARSKIE F. WYSZYŃSKIEGOI S-KI, WARSZAWA, ZGODA 5.

OD AUTORA.
Wiemy jaką rolą anarchiczną odegrali Kozacy w Rzptej polskiej, że z tej trzywiekowej prawie anarchji powstawały i organizowały się, wyszłe z łona ruskiego społeczeństwa, dwa jego odłamy, dwie warstwy, z których jedna nosiła nazwą Kozaczyzny, druga — Hajdamaczyzny. Historycy nasi dawniejsi, a szczególnie bliżej wypadków stojący, lepiej od nas rozumieli następstwa i objawy tego ruchu społecznego, zrodzonego nad Dnieprem i porywającego furją swawoli ludność wiejską za sobą, lecz domyślnie raczej niż na podstawie badań aktów i dokumentów — nieznanych im zresztą. Niedoceniano jednak znaczenia tego zjawiska dziejowego lub oceniano je błędnie. Odnieść się to może, zarówno do wewnętrznej jak i do zewnętrznej polityki państwa polskiego. Następstwa takiego krótkowidztwa były fatalne dla państwa.
Historycy nasi uwzględniali najczęściej stronę militarną walki Rzptej polskiej z Kozaczyzną, z Hajdamaczyzną i tego prawie nie było, — znano jako tako polityczne stosunki hetmanów kozackich z postronnemi państwami lub ich wybryki na niekorzyść Polski, ale w akty i dokumenty, szczególnie obcych archiwów, zapuszczano się rzadko, a samo zjawisko Kozaczyzny w stosunku do Rzptej polskiej oceniano jednostronnie, a nieraz u najnowszych historyków z pewnym sentymentalizmem społeczno-narodowym, przenosząc najnowsze poglądy demokratyczno-socjologiczne w okres walk 17-go wieku. Grzeszyli tern szczególnie historycy ze szkoły rosyjskiej, w której interesie politycznym leżało zohydzanie naszej przeszłości i przedstawianie narodu polskiego, jako niezdolnego do życia samodzielnego.

Dziś w naszym kalendarium przyjrzymy się początkom rządów króla Stanisława Augusta oraz sprawie kryzysu monetarnego.

August II Sas doprowadził do likwidacji polskich mennic (oprócz Gdańska i Torunia), a większość monet z czasów panowania jego i jego następcy, bito w Saksonii. Jak bardzo było to niebezpieczne dla Polski, przekonano się dopiero kilkadziesiąt lat później.

W czasie wojny siedmioletniej, Prusy pokonały Saksonię i zajęły niemal całą jej powierzchnię. W okupowanym Dreźnie, w ręce króla Fryderyka II dostały się polskie stemple mennicze, co pozwoliło mu zalewać Rzeczpospolitą fałszywą monetą zwaną efraimką.

500 lat temu krzyż Baryczków został przywieziony do Warszawy, przez pięć wieków był świadkiem modlitwy i historycznych wydarzeń; z okazji jubileuszu przygotowano wydarzenia religijne, a także naukowe i kulturalne - powiedział PAP historyk sztuki bp Michał Janocha. PAP: Jakie znaczenie ma krzyż w chrześcijaństwie? Bp Michał Janocha: Krzyż jest paradoksem. W starożytnym Rzymie był znakiem kaźni i haniebnej śmierci. Dopiero w perspektywie zmartwychwstania Chrystusa stał się dla chrześcijan znakiem wiary. Pracowałem w Laskach z ociemniałymi, gdzie założycielka, bł. Róża Czacka wprowadziła zwyczaj pozdrawiania się: "Przez krzyż - do nieba" - brzmi odpowiedź.

Straszliwa praktyka składania ofiar z dzieci była praktykowana na całym świecie od tysięcy lat. Zazwyczaj składanie ofiar z dzieci było powiązane z kultem pogańskiego bóstwa, często boga płodności. Wierni starali się uzyskać błogosławieństwo od swoich bogów lub potwierdzić lub dopełnić przysięgi złożonej w imieniu boga.

Starożytni Aztekowie, Inkowie i kilka innych ludów Ameryki Południowej i Środkowej praktykowało składanie ofiar z dzieci. To samo dotyczyło druidów w Europie. Miasto Kartagina w Afryce Północnej zawiera dowody składania ofiar z dzieci w związku z kultem Baal Hammona, boga sprowadzonego z Fenicji. Wielu rzymskich pisarzy wspomina o tym barbarzyńskim akcie w Kartaginie.